Serbest Meslek Nedir? Vergi Yükümlülükleri ve Güncel Rehber

Makale İçeriği

Serbest Meslek Nedir?

İlmi ve mesleki bilgiye, ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan iş ve işlemlerin bir işverene bağlı olmaksızın bizzat kendi nam ve hesabına yapılması vergi hukuku uygulamasında serbest meslek olarak görülür. Serbest meslek kazancını serbest meslek erbapları elde eder. Piyasada genel anlamda serbest meslek kavramını hiçbir işi olmayan kişilere ne iş yapıyorsun diye sorulduğunda “serbest” veya “serbest meslek” olarak ifade etmekte ve aslında hiçbir mesleği olmayan anlamında kullanılmaktadır. Oysa serbest meslek kavramı, nitelikli işgücü kavramını ifade eder ve bir yer veya şirkete bağlı değilde, kendi adına çalıştığı için “serbestlik” kelimesi kullanılır. Serbest meslek kazancı elde edenler basit usulde vergi mükellefiyetinden yararlanamazlar.

Serbest Meslek Kazancı Nasıl Vergilendirilir?

Gerçek Kişilerin Vergilendirilmesi

Serbest meslek kazançları gerçek kişi üzerinden yapılırsa serbest meslek geliri olarak vergilendirilir. Gerçek kişilerin elde ettikleri serbest meslek kazancı aşağıdaki gibi vergilendirilir:

0001 kodundan gelir vergisi,
003 Stopaj,
oo32 Geçici vergi,
015 kodundan katma değer vergisi.

Şirketlerin Vergilendirilmesi

Serbest meslek faaliyeti şirket üzerinden yapılırsa kurumlar vergisine tabi olur. Serbest meslek faaliyeti kurumlar üzerinden yapılırsa, elde edilen gelir serbest meslek kazancı değil, ticari kazanç olur. Serbest meslek faaliyeti şirketler üzerinden yapılırsa, aşağıdaki vergiler üzerinden vergileme yapılır:

0010 Kurumlar vergisi,
003 Stopaj,
oo33 Geçici vergi,
015 Katma değer vergisi.

Serbest Meslekler Nelerdir? Kimler Serbest Meslek Erbabıdır?

Bir şirketin faaliyetinde olmadan gerçek kişilerin yaptığı aşağıdaki meslekler serbest meslek olarak görülür:

Avukatlık,
Doktorluk,
Mühendislik,
Hemşirelik,
Arzuhalcilik,
Veterinerlik,
Mimarlık.

Serbest Meslek Erbabı Nedir? Kapsam ve Örnekler Nelerdir?

Devamlı/mutat olarak serbest meslek faaliyetini yapanlara serbest meslek erbabı denir. Serbest meslek erbaplarının serbest mesleğin kazancının yanında başka bir gelir elde etmesi, serbest meslek vasfını değiştirmez. Serbest meslek erbaplarının yanında serbest meslek erbabı sayılanlarda vardır. Serbest meslek erbabı sayılanlar aşağıdaki gibidir:

Serbest meslek faaliyeti yapmamakla birlikte, serbest meslek erbaplarını bir araya getiren veya onlara sermaye sağlayıp kazançtan hisse alanlar,
Serbest meslek faaliyetinde bulunan kollektif şirket ortakları,
Serbest meslek faaliyetinde bulunan adi şirket ortakları,
Serbest meslek faaliyetinde bulunan komandit şirkette komandite ortaklar,
Avukatlar,
Mesleki müşavirler,
Mali müşavirler,
Yeminli mali müşavirler,
Mühendisler,
Konser veren müzikle iştigal eden sanatçılar,
Tacirlerin, şirketlerin ve mesleki teşekküllerin ticari ve mesleki işlerini takip edenler,
213 sayılı Vergi Usul Kanunun 155. maddesinde sayılan şartlardan azami ikisini taşımayan ebeler, sünnetçiler, sağlık memurları, arzuhalciler ve rehber gibi mesleki faaliyette bulunanlar,
Hekimler ile uzman hekimler,
Veterinerler,
Gümrük komisyonu işiyle iştigal edenler,
Noterler ve noterlik görevini ifa edenler,
Borsa acente ve ajanları.

Serbest Meslek Kazancında İndirilecek Giderler Nelerdir?

Serbest meslek kazancı elde edenler aşağıdaki harcamaları gider gösterebilir:

Kazancın elde edilmesi için harcanan genel giderler,
Çalışanların iaşe, ibade ve sigorta primleri,
Mesleki faaliyetin gerektirdiği seyahat harcamaları,
Mesleki faaliyette kullanılan alet, edevat, demirbaş ve genel olarak ATİK giderleri,
Kiralaman yoluyla alınan veya envantere dahil olan araçların giderleri,
Mesleki yayınlar için yapılan harcamalar,
Mesleki faaliyet için alınan hizmetlerin ve malların bedelleri,
Meslek faaliyeti için emeklilik şirketlerine ödenen bedeller,
Mesleki kuruluşlara ödenen bedeller,
Mesleki faaliyet için ödenen ilan ve reklam vergileri ile iş yeri için ödenen ayni vergiler, resimler ve harçlar,
Mesleki faaliyet ile ilgili Kanuna, ilama ve sözleşmeye göre ödenen tazminatlar.

Serbest Meslek Kazancı Nasıl Hesaplanır? Giderler Nelerdir?

Serbest meslek kazancının tespiti, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 67. maddesine göre tespit edilir. Serbest meslek kazancı, serbest meslek faaliyeti sonucunda elde edilen para, ayın ve menfaatlerin toplamından bunların elde edilmesi sonucu yapılan giderlerin çıkarılmasıyla bulunur. Bu giderler aynı Kanunun 68. maddesine açıklanmıştır. Mükelleflerden veya müşterilerden para ve ayın karşılığı alınan gider karşılıkları serbest meslek kazancına ilave edilir. Vergi, ekspertiz, bilirkişilik, şahitlik veya keşif gibi giderler dolayısıyla mükellef ve müşterilerden alınan ve tamamen bu hususa harcanan giderler ise kazanca ilave edilmez. Serbest meslek kazancı tahsil esasına göre tespit edilir. Serbest meslek kazancı giderleri “Serbest Meslek Kazancında İndirilecek Giderler Nelerdir?” bölümünde açıklanmıştır.

Serbest meslek kazancı = Tahsilat-Giderler

Serbest Meslek Makbuzu Nasıl Düzenlenir ve Zorunlu Bilgiler Nelerdir?

Serbest meslek makbuzunda veya e-serbest meslek makbuzunda ilk önce zorunlu bilgiler girilir. Bunlar içinde serbest meslek makbuzunu düzenleyen kişinin adı soyadı, vergi numarası, serbest makbuzu seri ve numarası, tarihi; serbest meslek makbuzunun düzenlendiği kişinin adı soyadı/ünvanı, sergi numarası, verilen hizmetin kapsamı, serbest meslek hizmetinin ana tutarı, KDV tutarı, stopaj tutarı ve oranı ve toplam tutar gösterilir. Serbest meslek makbuzlarında verilen hizmet “Hizmet” veya soyut şeklinde girilmemeli, verilen hizmet ayrıntılı olarak açıklanmalıdır.

Serbest Meslek Başvurusu Yapılır? Vergi Dairesi Süreci Nasıldır?

İlgili bölümde lisans diploması yada ön lisans diploması alınır,
İlgili kurum veya kuruluştan zorunlu ise ruhsat alınır (Oda, Baro vs)
Vergi dairesinde işe başlama yapılır,
Vergi kaydı yapılır,
Defter, e-defter ve e-serbest meslek makbuzu başvurusu vs. yapılır,
Varsa diğer kurumlardan işyeri açma ruhsatı vb. belgeler alınır,
Mesleğe başlanır.

Serbest Meslek Erbabı Kimlerdir?

Aşağıdaki kişiler serbest meslek erbabı sayılır:

Doktorlar,
Avukatlar,
Mimarlar,
Arzuhalciler,
Hemşireler,
Mühendisler.

Serbest Meslek Erbabı Nasıl Olunur?

Serbest meslek erbabı olmak için ilgili mesleğin lisans veya daha alt düzeyde eğitimini alıp mutad olarak o mesleği yapmak gerekir. Ayrıca tüm bunları yaptıktan sonra ilgili kurum ve kuruluştan ruhsat almak gerekir. Daha geniş bir ifadeyle o meslek için mevzuatın aradığı bilgi ve belgelere sahip olmak gerekir.

Serbest Meslek Kazancına Örnekleri Nelerdir?

Serbest meslek kazancına aşağıdaki örnekler verilebilir:

Doktorun hasta bakması,
Avukatın davaya bakması,
Mühendisin alanıyla ilgili bir işi yapması,
Mimarın proje çizmesi,
Mali müşavirin mesleki işlemleri yapması.

Serbest Meslek Avantajları ve Dezavantajları Nelerdir?

Serbest Mesleğin Avantajları Nelerdir?

Esneklik sağlar,
Serbestlik sağlar,
Bağımsızlık sağlar,
Kendi adına çalışmayı sağlar,
İlmi ve mesleki bilgiye dayanır,
İlmi ve mesleki bilgiye dayandığı için düşük sermaye gerektirir,
Beşeri sermayeye dayandığı için sürekli gelişim, gelişmeyi ve araştırmayı zorunlu kılar.

Serbest Mesleğin Dezavantajları Nelerdir?

Maliyetler sınırlı olduğu için yüksek tutarda vergiler ödenir,
Maliyet ve giderler genelde düşük kalır,
Vergi yükü yüksektir,
Uzmanlık gerektirdiği için personel bulmak zordur,
Bağımlı çalışmanın, ücretli olmanın rahatlığı yoktur,
Türk ticari hayatının profesyonel çalışmaya uygun olmaması nedeniyle, serbest mesleğin ürettiği hizmete angarya ve boş maliyet olarak bakılması.

Serbest Meslek Makbuzu Nedir?

Serbest meslek faaliyetini mutad olarak yapanlar yaptıkları hizmet karşılığında düzenledikleri belgeye serbest meslek makbuzu denir.

Serbest Meslek Makbuzu Nasıl Kesilir?

Serbest meslek makbuzu hesaplaması aşağıdaki gibi yapılır:

Serbest meslek erbaplarının yaptıkları iş karşılığında verdikleri hizmet bedeli üzerinden serbest meslek makbuzu veya e-serbest meslek makbuzu düzenlerler. Meslek makbuzu düzenlerken karşı taraftan stopaj yapılacaksa, stopaj yapılarak serbest meslek makbuzu düzenlenir.

Serbest Meslek Erbabı Fatura Kesebilir mi?

Serbest meslek mensupları kural olarak serbest meslek faaliyeti çerçevesinde serbest meslek makbuzu düzenlerler. Serbest meslek makbuzu makbuzu zaten fatura yerine gecen belgedir. Vergisel açıdan serbest meslek erbabının fatura veya serbest meslek makbuzu düzenlemesi esas açıdan birbirinden farksızdır. Ancak serbest meslek faaliyetlerinde için serbest meslek makbuzu düzenlenmelidir.

Serbest Meslek Erbabı e-arşiv Fatura Kesebilir mi?

Serbest meslek erbapları serbest meslek makbuzu ve e-serbest meslek makbuzu kesebilir.

E-Serbest Meslek Makbuzu Nedir?

Serbest meslek erbaplarının platform üzerinden düzenlediği serbest meslek makbuzlarıdır.

Serbest Meslek Makbuzu Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır?

Serbest meslek erbabları, düzenledikleri serbest meslek makbuzlarındaki hasılatını defterlerinin sağ tarafına yazarlar. Muhasebe kaydı ise aşağıdaki gibidir:

Örneğin Avukat A müvekkiline KDV hariç 100.000-TL fatura düzenlemiş ve ödemeyi Banka üzerinden almıştır. Stopaj dikkate alınmazsa aşağıdaki kayıt yapılır.

……………………………………………../…………………………………………

102- Bankalar Hesabı 120.000
600-Yurtiçi Satışlar 100.000
391-Hesaplanan KDV 20.000

……………………………………………./………………………………………….

Serbest Meslek Erbabı Hangi Defteri Tutar?

Serbest meslek erbapları, serbest meslek kazanç defteri tutarlar. Ancak günümüzde serbest meslek erbapları defter beyan sistemi üzerinden defter tutmaktadır. Serbest meslek faaliyetini şirket kurarak yapanlar ise iş hacmine göre yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri tutarlar. Şirket kuran serbest meslek erbapları, belirli bir ciroyu aşıyorsa e-defter mükellefi olurlar.

Serbest Meslek Erbabı Pos Cihazı Zorunluluğu var mı?

Serbest meslek erbapları pos cihazı bulundurmak zorundadır.

Serbest Meslek Erbabı Tacir midir?

Serbest meslek erbapları tacir sayılmaz. Tacir bir ticari işletmeyi kendi adına işleten kişidir. Tacir ticari işletmeyi işletir ve bu yönüyle esnaf işletmesinden de ayrılır. Dolayısıyla tacir ticari faaliyet ile ile ilgilidir.

Serbest Meslek Erbabı Yenileme Fonu Ayırabilir mi?

Serbest meslek erbapları yenileme fonu ayıramaz. Zira bu teknik anlamda mümkün değildir. Önceki dönemlerde vergi idaresi serbest meslek erbaplarının da yenileme fonu ayırabileceğini ifade etmişti. Fakat yenileme fonu ayırabilmek için bilanço esasına göre defter tutmak gerekir. Dolayısıyla serbest meslek faaliyetini bir sermaye şirketi kurarak yapan serbest meslek erbapları yenileme fonu ayırabilecek, gerçek kişi vergi faaliyeti olan serbest meslek erbapları yenileme fonu ayıramayacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Serbest meslek nedir?

İlmi ve mesleki bilgiye, ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan iş ve işlemlerin bir işverene bağlı olmaksızın bizzat kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.

2. Serbest meslek erbabı kimlerdir?

Doktorlar,
Avukatlar,
Mimarlar,
Arzuhalciler,
Hemşireler,
Mühendisler.

3. Serbest meslek makbuzu nasıl kesilir?

4. Serbest meslek kazancından hangi giderler indirilir?

Kazancın elde edilmesi için harcanan genel giderler,
Çalışanların iaşe, ibadet ve sigorta primleri,
Mesleki faaliyetin gerektirdiği seyahat harcamaları,
Mesleki faaliyette kullanılan alet, edevat, demirbaş ve genel olarak ATİK giderleri,
Kiralaman yoluyla alınan veya envantere dahil olan araçların giderleri,
Mesleki yayınlar için yapılan harcamalar,
Mesleki faaliyet için alınan hizmetlerin ve malların bedelleri,
Meslek faaliyeti için emeklilik şirketlerine ödenen bedeller,
Mesleki kuruluşlara ödenen bedeller,

5. Serbest meslekte defter tutmak zorunlu mu?

Evet, serbest meslek kazancı elde edenler serbest meslek kazanç defteri ya da Defter Beyan Sistemi üzerinden defter tutarlar.

6.Serbest meslek geçici vergi öder mi?

Evet, serbest meslek kazancı elde edenler, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 120. maddesine göre geçici vergi öderler.

7. Serbest meslek ile ücrete arasındaki fark nedir?

Serbest meslek faaliyeti ile ücret arasındaki temel fark; serbest meslek faaliyeti bir işverene bağlı olmaksızın yapılır. Ücret ise bir işverene bağlı olarak çalışanlara yapılan ödemedir.

8. Serbest meslekte geçici vergi ödenir mi ve oranı nedir?

Evet, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 120. maddesine göre, aynı Kanunun 103. maddesinin ilk dilimine göre % 15 oranında geçici vergi öderler.

9. Serbest meslekte şube açma veya birden fazla yerde çalışma mümkün müdür?

Evet, vergi mevzuatı açısından mümkündür. Fakat kendi mesleki mevzuatlarının da şube açmakla ilgili farklı hükümler olabilir.

10. Serbest meslek kazancı ücret mi yoksa serbest meslek mi sayılır?

Serbest meslek kazancı, serbest meslek kazancı olarak vergilendirilir.

11. e-SMM’ye geçiş zorunlu mu?

Evet, zorunludur.

12. Serbest meslekte defter tutma ve beyan zorunluluğu nedir?

Serbest meslek faaliyetini elde edenler, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 210. maddesine göre serbest meslek kazanç defteri veya Defter Beyan Sisteminde kayıtlarını tutmak zorunda ve aynı Kanunun 85. maddesine göre elde ettikleri kazançları yıllık beyanname ile bildirmek zorundadırlar.

13. Serbest meslek makbuzunda KDV oranı kaçtır?

Serbest meslek makbuzunda KDV oranı % 20’dir.

14. Serbest meslekte stopaj oranı nedir ve nasıl hesaplanır?

Serbest meslekte gelir vergisi stopaj oranı % 20’dir. Brüt tutar üzerinden hesaplanır. Eğer tutar net ise brüte iblağ edilerek stopaj hesaplanır.